Vydavateľstvo Elist

www.elist.sk

Lačhardo lovenca khatar o Fondost pro zoraľipen la kulturake vašo o cikňipnaskere nacijakere grupi

e Avtorka: Nela Nezábudková

Prethodo slovačiko čhibatar andre romaňi: o Maroš Balog

e Redaktorka: Magda Kmeťková

o Grafikos: Zuzi Maat

Avri dine: Elist, Liptovský Mikuláš

Zdieľanie o.z., Braťislava

Avri diňi beršeste: 2020, eršejno kotor

o ISBN: 978-80-8197-311-6 ePub

o ISBN: 978-80-8197-312-3 mobi

o ISBN: 978-80-8197-310-9 pdf

Savore prava ačhen zorales lačharde, hine vihraďimen.

Pro eršejňiben:

Manušeskero dživipen hin rakimen pro jekhetaňiben banďarde kamibne vzťahenca save uľon u den pes pro jekhetaňiben roznorodo osudoskere nipenca, manušenca, save tuke aven u ačhen thaj pajk andro dživipen. Jekhe kajse manušeha šaj predživas calo peskero dživipen, avereha, čak andre leskero varesavo dživipnaskero kotor.

No kana kajse manušes arakhes u tiro dživipen pes chudel andro sigederašne ďivesa, šaj hoj thaj andro binoha phagerde zaučharde kotora, sako jekhvares dživipnaste peske rakines kajso phučiben: Soske pes me leha arakhľom? Anďa mange varesavo goďaveripen, odkazos, soske oda o osudos, oda so le manuš užarela, kerďa avka, kaj joj te‘l odoj kaj me? Ajse vachtoha - vrjamaha, thaj ajso istono thaneste?

Rodkeras pre kala phučibena varesave odpheňibena-odpoveďa. Jojn pes vachtoha istotnones sikavena, avena ke amende, no amen mušinas vareso te kerel u te lačharel varesave rezultata-rozhodňipena, sigeder sar amenge oda o vachtos sikavel.

Andro kajso jekh manuš dživen trin čhajora: jekh savi hiňi furt terňi, savi rado pes šanťinel, dujto čhaj, savi paťivali hiňi u ko gulo Del ačhel šereha, jileha, voďaha lačharďi hiňi u odi trinto, čačikanes dživipnaha peskero droma sako jekh ďives šulavel, marel pes ajse peskere varesave gondolipnenca, marel pes savore avere manušenca, nipoha čak vašoda, kaj lakeri cipa-morči hiňi kaleder u o dandora lakere parnedera hine, sar aver manušen..no u kada varekaske ačhel pro baro bibachtaľipen, manušakero binos...

e Kalista

Maškar o miro baro ďives ačhen imar čak varesave ovra, charno vachtos. Andre mande bonďaren, mišinen pes varesave erzipena, o citašne kotora. Bešav andre miri izbate-sobate u gondoľinav, či oda krokos, tapošiben, savo kerava imar pal varekeci ovra, ela lačho.

-Devla miro, soske mange naphenes tu pal pale, kana tutar me phučav?

Khatar mande cichos ačhel, bi hangoskero than. Ajso andrulo but thaj bijalo agor hino. Leskeri važnosťa zoralel thaj ola paťivali khangerikakeri vežaha, peskere phurikane hangorenca, save dikhav blaktar andral mira sobatar. Keci terne džuvľa, pal ola šel berša imar pre late kavke dikhenas u pochibinenas? Bonďarav me šereha:

- Rakin pedke pre goďi ! Dochunďal, doresľal oda pal soste tiro jilo imar berša khelel kamibnaha! Hin oda doležitono-imoprtantno, kaj sal adaj, kaj avri birinďal savore ola pharibena, ola prekažka thaj sikhľupena, ola skuška! So mejk kames, soske peske o šero kaleha mares?

He, mukľom khatar mande savoro thaj savoren, mukľom pes thaj peskerestar me u phenďom he le Devleske. Akadaj, palo o fali, mura kale klaštoriske me pobisterďom pro sveckono dživipen u calo miro me, savi som, pes diňa pro jekhetaňiben le Devleha.

Ko agor ačhel o novicijatkiňa, duj beršenca sa pheraďi u palo o charno vachtos lačharava o večnono sluba-solacharipen, dava Delvleske e vera. Miro dživipen, dži ko paluňi, agorutňi kapkica ačhela lačharipnaha čak le Devleske, kale klaštoriske thaj la Dajakera cirkvake. Čačo kada kamav? Zaphandav mire jakha.. našavela pes e blaka, avričhinďi khangerikakera vežaha, našavena ol phurikane harangašne, save ola phure duj berša sako jekh ďives, ďivestar vičinenas ko imatkozipen-modlidbi. Kaľipen, šititno prejkal o jakha man muke pes te našťuvel andre goďi eršejne beršenge save predžiďilom Krakoveskere klaštoriste. Ačhel, pisinel - irinel pes ďives 15 oktoberis, beršeste 1999.

Akanak avri vistupinďom busostar, Krakoveste. Sas oda čačo drom neg dugeder, sar kana me kaj somas. Gitariha pro dumo u le kufroha andro vast ačhľom bijalo lava. Sas mange oda jekh, kaj o šil mange marelas telal najora. Žebate andre miri guba man sas e klaštoreskeri adresa. E pheň Beata mange pisinďa, irinďa kaj pes ke lende dochudava trolejbusoha, čislos 9 u mušinav te vistupinel pre dujto zastavkica.

Busostar avri avľom le daravipnaha, thaj ajsa naistotaha, numa e pheň Beata man imar odoj užarelas. Prindžarďom la, na sas oda ajso pharo. Uraďi mňišikano habitoste.

Šukar ďives! – phundraďa peskere musa deštostar buchles u avka zorales man chunďa, kaj man mišto hoj na tasaďa. Pajk pre mande dikhelas sako jekh seratar u phenďa:

- Vakeres poljačiko čhibaha vaj achaľuves?

- Vakerav thaj achaľuvav poljačiko čhib.

phneďom pal pale lake cichones. Na som pre kasjo vareso, hoj pes pal mande vareko zaujiminel, zvikňimen, kaj manca vareko del duma u ačhel vaš miro nazoros.

- Sar oda, kaj džanes?

Sikhľarďom pes Breznoste, odoj somas sar postulantka paš tumere pheňa. Duj duge berša. U tumari poljačiko čhib hi igen pašes ke odi amari...-

dovakerďom lav asavibnaha. E pheň Beata achalupno gestoha sikaďa mištes. Rozphurďaďa pes. E balvaj mange uchanelas o bala u cale mange len rozčhiďa. Avke man razinďa šilestar, sas man pre mande čak ajso sano svetericis, u les o šil polokes phagerďa. E pheň Beata oda dikhľa.

- Av, džas bo odphurdela amen.

Liňa mandar o kufros u mukľam pes dromeha. Bijalo lav pes mukľom pal late, no somas richtinďi thaj pro oda, kaj lav amange o čanga pro dumo, te vareso na ela mištes u denašava odarig. Klašoriste man privitinďa a daj prectavinďi novicijatostar, e pheň Aňježka. Cikňi postavicaha romňi, kalo habitoste urďi, savo la garuvelas le pindrendar či ko šero, joj mejk la kerelas cikndera. Lakero šero šukarelas kalo chosno. Te kana pes varekana ke mande sikavelas mujeha, ňiso nadikhavas, bo sas zaučhardo. Avke mištones la joj garuvelas. Khataro per la sas parno povrazos savo sas phandlo pro trin uzlica, simbolenca pal o čoripen, žužipen thaj pal e paťiv. Baro, barnasno-hňedono kaštuno ružencos figinelas lake prejkal oda parno povrazos pereste. Pro šuko pregulinďom me kirleha. Kedzinelas man te lačharel o daravipen. E pheň Aňježka pes pre mande asavibnaha dikhľa avka sar bi kana andre mande genelas phundraďi keňvatar, u kerďa vasteha.

- Av, sikavava tuke tiri soba.

Bijalo lav, cichones džavas pal late chodbenca kale šilale klaštoriha. Ňikhaj pes ňiso našunelas, ajso savoro sar pro meriben ačhado sas. Kaj hine savore? So, čak amen trin adaj dživaha? E pheň Aňježka šaj hoj džanelas so mange sajinel šereha, bo te kaj ňiso latar naphučľom phenďa.

- O pheňa hine akana khangerate.

-Aha, achaľuvav. – phenďom.

Za‘čhaďam pašo o vudar pro agor chodbake.

- Habitostar, leskero banďardo koterestar avri cirďa e Aňježka e kleja, kovča u phundraďa avri. Geľam andre miri izba. Sas ajsi jednoducho no prakticko zariaďimen. Andre late divaňis, stolikos, sakmindoro, šifonos thaj šil. Šil savo pes zadanderelas maškaro kokala.

- Odthov peske p veci, lava tutar o mjera pro habitos.

- Biajlolav la šunďom. Kana mange lelas o mjera, dikhľa mange andro jakha. Vasteha mange pregeľa rozmukle balenca.

- Ačhel mange oda pre žaja, numa mušinas tuke len te čhingerel pro igen charne.

- Mištes, achaľuvav. – phenďom u bonďarďom le pikenca, kaj mange hin oda jekh, bo me daravas kaj e pheň Aňježksa šunela miro na savo marlas mire jileste. E pheň Aňježka garuďa peskero muj chosneste u odgeľa. Phares mange bešľom pro divaňis. Peľa pre mande o pharipen, nebirinas ole palune ďivesendar save man sne. Čhiďom tele o kamašľi, rajzojinas pes šilestar u avka mange pašlom pro zoralo divaňis. Zacirďom pes andro klbkos. Našťi bisteravas pro agorutno ač Devleha savo man diňa miro dad, khelkerenas mange leperipnenca kala vachotoskere kotora, amare hangi andre lende thaj mire šereske šunavas:

- Naďko, naker oda! The tu od‘džaha, imar na aveha buteder imar tu miri čhaj! Somas barikano, kaj miri čhajori sikhľol pro gimnazijos, barikano but somas me, kana tut line pro pravos! O gadže tele gaveste pukinenas, zavidzinenas, no tu, miri čhaj, pes rozhodninďal savoro te čhivel het! Soske? Čak vaš oda kaj paťas varesave Devleske?!?

- Dade, mangav tut, rešpektin miro rezultatos, oda so me kamav te kerel, me oda avke erzinav. Miro than hin odoj. Narozdžas pes rosnes, mangav tut.

- Na, na, tu imar nasal miri čhajori. – phenďa phagerde hangoha u gela andro kher. Našťi me šerestar avri čhivav oda dikhiben pro miro phagerdo dad žajaha. Avke zorales man oda dukhal. Dav kaleha suno, skao raťi, sar prejkal mande zpahdnel o vudar, sar odoj ačhav chabo svetrikoste korkori, u žajaha lačharďi. Imar našťi avav pale. Imar man nane fameľija, ňiko man nane. Ušťilom upre, kana man vareko lokores chunďa pofatar. E pheň Aňježka pes ke mande banďarelas u asalas pre mande.

Ušťi upre, kochaňi.

Ažutinďa spomožinďa mange te ačhel pro čanga hadžostar, divaňistar. Dikhľom kaj miro civilnono gada imar odoj nane u o kufros hino odrakindo. Maškares izbate ačhelas o sejkos.

Beš peske kochaňi.

E pheň Aňježka mange palo dumo prečhiďa parno pochtan u me imar džanďom kaj palo charno vachtos šunava čak o kheliben le nožňičkendar. Rozmukľom mange mire bala u imar čak šunďom, sar o nožňička kamen te čhingerel sako jekh miro bal savo zorales andre peste chudelas peskero biphadlipen.

Vaker mange vareso pal peste- sar pre‘ačhiľa te čhingerel nožňičkenca, phenďa mange kala lava e pheň Aňježka.

Nane man lava, nadžanav so te vakerav, - rodkeravas me poljačiko lava.

Džanav čak, kaj som odi, savi phagerďa peskere dadeske o jilo. – mukľom tele miro šero u andro jakha pes mange ispidenas o asva. Či džanava hoj buteder vaš mire šukar bala, vaj vaš o dad. E pheň Aňježka mange angušteha hazďa e brada u duge vachotah pre mande dikhelas mire jakhende. Imar sne le rovibnastar calo spoťinde. – Ňiso mange naphen, phen od raťaha le Devleske, kana pašloha khangerate pre phuv u o Del tut vičinela tire nevoha.

Phenava. – Phenďom lake pal pale mejk bareder rovibnaha. – So erzines, kana pes raťaha imatkozines? Zaphanďom mire jakha u mukľom len asven te čujol palo muj.

Erzinav pes sar lumakero paňi, moros.

Kochaňi, na‘chaľuvav tut, visvtelin mange oda!. zabonďarďa le šereha e pheň Aňježka u pal pale man stihinelas.

Sar pes raťaha imatkozinav, nane man ajso erzipen kaj vakerav le Devleha, no mire amaloha, baratoha, mire kamibneskereha. Som smirom sar oda moros, kana hin joj manca, kana som pro khoča a dikhav andre leskere jakha. Som sar osa rozmardo moros te nane paš mande, kana manca navakerel, kana hino bijlo lav. Me oda leskero cichos but bares nakamav.

E pheň Aňježka man imar do strihinďa. Gela dural u radišagoha phenďa:

- Sal tu bares zakamaďi, kochaňi! Zakamďal pes andro Del u joj tuke tiro kamiben del pal pale. Kochaňi, me som lošaďi,, kaj sal adaj. –

Zorales man bonďarďa mire deštostar.

- Av kachaňi, imatkozinas jekhetanes.

Rozdhikľom pes. Pale phuv sajinenas mire bala. E pheň Aňježka imar zorale hangoha kezdinďa imatkozipen.

Žebatar akor te me avri cirďom miro phuro, ošuchindo ružencos u kezdinďom te me. Avka sar imatkozinahas, bisterďam pro‘da sar denašel o vachtos. Preačhiľam pro cikno durkipen pro vudar. Ande izbica aviľa e pheň Bejata u vasteha čalaďa ke Anježka.

- Kochaňi, dža pes te the thovel pajk pes urav upre. Avava vaš tute palo dešu panč minuta. Geľom kupelňate – lanďarďi sobate u avtomatickones rodavas o gendalos-tikejris. Numa vasteha arakhľom čak, cinde, šilale kachlička.

- U šaj kaj hin thaj mištes, hoj adaj nane gendalos, ačhiľomas bi me pre ladžatar meriben. – duchoste pes pre kada savoro za‘sanďom u ispiďom miro šero telalo paňi, sprchate. Sobate kamavas te nagindinel pro‘da baro šil savo odoj sas u sig pes kezdinďom te uravel upre. Kana mange kamľom imar te pikerel o škalupjaros, upralo kotor habitostar, avľa andre a e pheň Aňježka.

- Užar kochaňi, spomožinava, ažutinava me tuke.

O habitos man cala zaučharďa u sas mange presnones. E pheň Aňježka mange mejk sig pikerďa o škapuljaros buteder pro dumo u pajk imar čak vastestar cirdelas hed sobatar.

- Richtimen? – phučľa mandar, kana samas imar pre chodba.

- He. – bonďarďom šereha.

Džahas amen dugi chodbaha, kana doavĺam ke khagngeri. Geľam andre, lavičkende bešenas o reholnono pheňa. Prejkal olatriste ačhenas duj šorenca o novicka le labarde momelenca, ďerťenca andro vasta.

Kana geľom andre savore zašuchinde peha. E pheň Aňježka mange šuginďa:

Savo nevos peske avri ľijaľ?

Charno vachtos gondolinavas u pajk phenďom kaj mange mukava miro nav.

Šuginďom la pheňake Aňježkake.

Akor, pheň Naďežda?

He, pheňe Aňježko

Mištes. Akor dža, nadarutnes, kochaňi.

Geľom seraha ko oltaros, kaj man imar užarelas e generalno šerutňi, e predstaveňi. Šunenas pes o lava žalmostar O Raj hin miro Pasťjeris. Za‘ačhaďom pašes paše, ajse lačhe duj metri uči thaj kokaleskeri generalno šerutňi, e predstavimen .

Mire cikne deštoha, postavicaha somas paš late sar ajso ciknoro červikos, kirmoro. Dikhľa pre mande mire rozpaka, ladžavipen, asanďa u jakhende lake labarde cikne jageskere plamjenki.Banďarďom pes, pro khoča ačhilom šilali phuvake.

- Pheňe Naďeždo, le vaš peskero kada chosno, zavojos sar simolis paťivake, pokorake.

Zaučharďa mange kale chosnoha, mire akana strihinde, čhingerde bala u mange pherade o jakha asvenca bare radišagostar. Ušťiľom upre u buchlarďom mire vasta.

- Pheňe Naďeždo, le vaš peskero kada pasos sar simbolos žužipnastar. Kaj te del pozoris, te merkinel, viďazinel tire bedri, phereskere kokala prejkalo bilačhiben savo kameha te kerel sar romňi. Parno šelo mange zaphanďa katar o per, pasostar.

- Pheňe Naďeždo, le vaš peskero kada ružencos sar simbolos la Devlikaňi dajatar. Kaj pe tute te merkinel u te ačhel paš tute furt.

Banďarďom ke mande u šuginďa mange:

- Akana peske pašľu prejaklo oltaris u phen le Devleske savoro.

Pašľom peske tele mujeha thaj rozcirde vastenca. U o pheňa kezdinde te giľaven o litaniji savore sentnenge. Pašľuvas odoj pro cikňipe zaphandel jakhenca u mukľom man te lidžel pro smirom, savo zaučharelas calo miro me. Ko agor dogele o litanija u me ušťiľom upre. E šerutňi, generalno daj avľa ke mande pašeder u zorales man chunďa, bonďarďa mire deštostar.

Andro kan mange šuginďa:

- Av lačhi sar maro, pheňe Naďo. Visarďom pes mujeha ko pheňa, save avle ke mande, khatar mande peske ačhine u sne radišagoha zaučharde buterder sar me. Avľam andro refektaros, kaj amen užarelas ineposkeripnaha skamind, astala. Nadenaš amenge oda kaj o pheňa na sne igen radono savi man hin cipakeri, morčikeri barva.

- Pheňe, savi sal barnastňi...Mejk amen na sas barnasňi pheň kale klaštoriste. Parno pochtan mek butederes sikavel tiri barva cipatar u tire kale jagakere jakha tiž. – pro churde man lenas pašo chaben.

Somas ajse erzipnaha pheraďi, kaj mušinav te denašel, kaj na džanav imar te dichinel.

- U soske peske mukľal peskero sveckono nevos?

- Vašoda bo o nevos Naďežda mange diňa miri dajori. U maškar sentne mejk nane sentňi Naďežda. – kamľom te kerel varesavo pheras, vťipos. No o pheňa kada miro pheras na‘achalade, lenas mire lava sar varesavi drzosťa u vašoda sig mejk dophenďom kala lava:

- Miro nevos hin naďeja.paťiben, vašo‘da.

- Akor hin oda naďeja, so tut tradel dural?. pri thoďa pes ke amaro vakeriben thaj e generalno, šerutňi daj.

- He, gondolinav, kaj he. – phenďom lake pal pale nervoznones, bo e generalno, šerutňi daj man jakhenca labarelas, kaj suhlasinďa bonďarďa peskere šereha. E duma ačhiľa pro agor. O pheňa sar pro parančojimen ačhine bijalo lav, cichones u chanas peskero chaben. Ma nas sas imar šmakos pre ňisoste, čak pre kaveja. No pal e kaveja adaj šaj čak me davas suno u vašoda čak mange pijava miro paňori. Pale‘ večera avľa palamande andre izba e pheň Aňježka.

- Pheňe Naďeždo, tajsastar phireha či ko dilos tavutňi sobate, kuchňate u palo o dilos phireha andre khangeri. U mejk vareso. Kuchňate hin e phaeň Bernadeta. Richtin pes pro oda kaj hiňi prisnono, no andral peste hiňi igen lačhi pheň.

- Mišto, daje prectavimen. – phenďom pal pale lake u e pheň Aňježka zaphanďa o vudar. Paj les pal pale phundraďa u sipinďa andre miri soba, izbate peskero šero.

- U nabisetr pheňe Naďeždo, kaj kuchňate mušines imar te el prejkal panč ovra. U mejk prejkal akada kezdinena o tosarutne imatkozipena... – u gela hed sar bijalo lavoro sar miškica. Rozdikhľom pes sobate u rodavas miro gitaris. Na sas odoj. Bešľom mange pro agor le hadžoske-divaňiske. Adaďives imar muľa miro me u imar egzistinel čak o klaštoris thaj o pheňa. No hin mejk adaj thaj o Del u čak vaš leste som me adaj, čak kamibnastar ke leste me muľom andre peskero andralutno me. Mukľom pes tele pro khoča a čo ko dugi reťi pes imatkozinavas. Tosara man jepaš ori prejkal štarto uštaďa o zvončekos pre chodba. Denašľom sar livinďi strela hadžostar andre kupelňa. Bleskoskero siďaripnaha pes urďom upre, pikerďom pes u siďaravas pro tosarutne chvali-lašaripneskere. pala lende denašavas kuchňate. Khatar o čare pes dela ste šunel ciho šumraňjos.

-Smirom thaj lačhiben!- pozdravinďom pes paťivales u čepo radavipnaha, bo le prisnone manušenca me mange na avavas avri pro lačhiben, u mejk te hin len kajsi naladica u šomrinen avka sar oda akana šunďom sar avľom. Khatar e mašinatar, šporakostar avri avľa ajsi manušeskeri cikňori, guľkica kamibne jakhorenca. Kana la dikhľom kala pheňa chunďa man ko baro asaviben, no maravas pes mire asavibnaha u somas asi zamračindo. No pro agor pes manca e pheň Bernartede za‘sanďa manca jekhetanes. Chosibnaha peskere asva asavibanstar man chunďa zorales deštostar.

- Dikhav pheňe Naďeždo, kaj sal tu miri ratvaľi grupakeri, tu miri kaľori černoškico! – čipinďa man pofate.

- Av, keras le pheňenge o tosarutno chaben-raňajki.

Prečhiďom pal peste e leketa, upre hazďom o rukava u mukľom pes andre buťi.

- Pheňe Naďeždo, kames kaveja?

- Hm? Prebačinen, jertisaren no e metla oda nane kaveja, me la našťi pijav.

- Me gondolinav čačikaňi kaveja. Av pijas, bo šaj menge peres andro čaro.

E biza frišno začhorďi kavatar mange nadelas smirom u radišagoha peske latar odpiľom.

- Sar oda kaj tumen hiňi normalnono kaveja? Gindinavas kaj akadaj hin oda zakazimen...

- Pheňe, numa e generalno, šerutňi daj namušinel pal savoreste te džanel! –

žmurkinďa pre mande e pheň Bernadeta.

- Himna u himna thaj lošaďipen pre tute te dikhel, saveha bachtaľipnaha sal zaučharďi, kalori, černoškico miri.

O ďivesa čujonas sar paňi u polokores avelas o šilalo, brišindeskero novemberis, me mejk fur phirkerava candalende thaj sano habisdoste. Keravas buťa sako jekh ďives thaj duchovnono kotoreskere, nabirinavas, numa sako ďives sas ajso istono u vašoda mange pre kada dživipen sikľarďom.

Mire pheňa novicoste sane pheerasune. Čak jekh na sas ajsi. Sas mandar phureder. Sledinkerelas man furt. Kana keravas buťi vašajibnaha, u thaj lakere gada vašajinďom, furt mange len bičhaďa pal pale, sar ajsi reklamacija, kana keravas buťi kuchňate vakerelas kaj diňom andro chaben frimkica lon, vaj kaj o dilos sas na dotado. Eršejnestar mange kada ačhelas pro pharipen, numa vachtoha pes sikľarďom te cirdel lačhiben kale uražkendar thaj bilačhipnendar.

Jekh sombatašno tosara klašoriskere parkoste hrabinahas o patraďa. Telal‘ende arakhľom rozpučimen, avri šuťarďa džamba-žaba. Oda momentos mange leperďom pre pheň Estera u ke lakero bilačhipen ke mande. Liľom la džamba u garuďom mange la žebate habitoste. Izbate la mištes žužarďom. Prejkal o raťikane všpera geľom sigeder kaplinkate. Džanavas me, kaj e pheň Estera bešel kaplnkate palo‘o duj lavičkici palamande. Viužinďom e situacija u thoďom la kamibnaskerake pheňake Esterake la džaba, žabkica andro brevijeris u cichones avľom pal pal epre peskero than. Aviľa vachtos kana pes geľam te imatkozinen.

Devla, av mange te spomožinel, te ažutinel! – kezdinde te giľaven o chvalospevi, lašaripnaskere giľa o junijorki-ternore pheňa.

Raje, siďarrrrrrrr...- diňa pes te šunel khatar e pheň Ester o vičiňiben. Savore pheňa ke late denašľe. Me tiž. E pheň Ester pes chudelas jilestar, u sar man dikhla, sikaďa pre mande angušteha. Visarďom o jakha.

Šaj hoj kamel findža paňeha. Džav lake la te lel. Kana avľom pale le paňeha, o pheňa imar imatkozinenas. E pheň Ester pre mande čhivkerelas muradaripnaskere jakha. O imatkozipena arakhne peskero agor u polokores džahas pre večera. Prejkal kaplnka man užarelas e daj prectavimen.

Pheňe Naďeždo, av, imatkozipenaha pes jekhetanes!

Imatkozinahas pes o ružencos.

Pheňe so din maškar tute thaj pheňate Esterate?

Me nadžanav, daje prectavimen.

O pheňa vakerenas, kaj pre tute e peheň Ester fut varesar rakinel o jakha, prenasledinkerel tut. Korkori šunďom, sar pre tute vičinkerelas. Vašoda godolinav me kaj odi džamba lake čhiďal tu. Ispinďom o vasta telal o škupujaros o dikhľom l adajake prectavinďake andro jakha.

He, odi džanba lake diňom me.

Užaravas varesave vičitka, numa e Daj prectavimen kezdinďa te asal.

-Dikhľal sar pes tvarinelas? Mišto kaj lake imar vareko sikaďa kaj the joj hiňi zraňiťelno. Numa imar oda naker, mangav tut. Hmm, so tuha? Mušinav tut te del varesavo trestos...

- Me džanav, daje prectavimen u svaoro lava paťivaha.

Calo kurko chudeha silnecijos. Našťi ňikaha des ňi jekh palvoro či ko vachtos, kana tuke me oda domukava te kerel.

Prejkal Karačoňa man sas službica andro Andrejoskere phraleskero opjekonsko khereste. Keravas odoj buťi khatar o phure, pašade vdovici, phure baba thaj palo o daja. Ačhile adaj vašoda kaj lengere maznašne thaj barvale čhavore, vaj lengere čhavore, o vnučati len akadaj od‘thode.

Saťipnaskere buťakre kotora keravas pre lengere pašlade dikhavibena, prebalinavas len thaj len das te chal. Andrejoskere phraleskere opjekonsko khereste sas vachteskero kotor, kana o baba bešenas pro vozika pre chodba vaj pašlonas pro hadžos, divaňiste, mušinenas te ejn bijalo lav, čit u amen o pheňa phirkerahas khatar lende sar bi bijalo jile thaj voďa samas k elende lačharde. Kada kotor pes vičinelas silencojos u voďar les na kamavas me.

Pro baba bešenas akor ajse kale, žajutne gindura u lenas lendar dživipnaskeri energija. Ačhelas mange len igen žajutnones. Našťi dikhavas, sar andre lengere jakha thasavenas o labarde ko dživipen. Našťi oda keravs me buteder. Nadžanas pre kada te dikhel čak avke. Rozdenašľom pes mira sobate, izbate, liňom e gitara u avľom pal pale andro kher. Avka sar furt o baba bešenas žajutne andre pesker vozika pre chodba. Zabašaďom varekeci akordi pre gitara. Savore šere pes visarde ke mande u asanas pre mande. Kezdinďom te bašavel Goraľu či tuke na pre žaja. U gilavenas postupnones manca giľavipnaha. Odi sas giľi savi o Poljaka giľavenas le sentne dadeske Janoske Pavloske II. Lokori giľi savi lačharel e voďi thaj o lepreipena. kana dogiľade, čerinďom o žanros le gilenge pro radošigonake, slovačiko ľudovki. O baba odžiďine, lošaďipen pes pheraďa lengere jilenge. Imar man bašivbanstar labarenas o angušta, numa napreačavas te bavibel sar pale e voďi. Andre kada pes rophundraďa zoraha o vudar u avla e pheň Katarina u vičinďa:

- Pheňe, o solencijos hin bijalo lav, čit! – avri mange cirďa o gitaris vastendar. Vakerelas žuži slovačiko čhibaha, peskeri uľipanskera čhibaha .

- Džanav pheňe Katarino, so hin oda o silencijos, u amen oda mušinas te dochudel amen o pheňa, na jojn. Hi len pravos pro lošaďipen dživipnastar.

- Pheňe, e daj Aňježka džanel, kaj adaj anďal o gitaris?

- Na, nadžanel.

Pal miro vakeriben pes zorales visarďa pro opatkos u geľa het sar furija. Mire baba ačhine bijalo lav. Asanďom pre lende u žmolinavas peskero ružencos.

- Das peske preťeka?

Tumen pre peskre vozika u me denašava. U odo, savi bukinela pes mušinela te ačhavel pre bermica. Chodbaha pes šunďa baro asaviben. Pro jekh agor chodbake peske ačhine duj baba le vozikenca u me maškar lende. Amen mušinďam te džal so nek sigeder pre dujto sera chodbake.

San rochtinde? – hazďom mange upre o lemos habidostar upr khoča.

Merkine, jekh, duj, štartinas akana!

Meč ak avke polokores sar ajso slimakicos denšav. Mire superka pes lošaďonas akj avri ňeriden sar cikne čhavore sne.

Mejk jekhaveres! – mangavaneas man u mange nakamplesa buteder te phenel. akana imar denašavas čepo sigeder, kaj te nadžanen hoj len mukav avri te ňerinel u oda me nakerďom mištes.

Andral serakero vudar pes sikaďa e daj Aňježka. Avka mire upral kasindo habitoha ko khoča thaj denašibaneha rovnones pes zademaďom andre late. Bác! So duj džane peľam pre phuv. U akada na sas agor kale binoske, chunďa man baro asaviben u savore baba kezdiende zorales te asan manca jekhenates. Somas asji nabirinďi asavibanstar kaj kana davas la dajake prectavindekreka o vas, kaj lake te spomožinav te ačhel upre, na sas man ňisavi zor. E daj prectavimen tiž zorales asalas, avka kaj pes thasavelas asavibnastar. Prejkal mande upre ačhelas e pheň Katarina u napaťavibnaha čak bonďarelas le šereha. Leperďa mange ajse pingvinos, asji čhavorikaňi hračkica, savi jekhvar cinďom mire cikne phraleske u furt kavke bonďarelas joj šereha. Kada na sas lačhes pro leperipen, bo kada lperipen pri tučňjakos andre mande avri vičinďa mejk bareder asaviben u nadžnavas imar me les te zaačhavel.

Pro agor e daj prectavimen ušťila upre phuvatar pro čanga korkori u pomožinďa thaj mange te ačhel upre. Mejk furt me pes me thasavavas asavibnastar, kana man e daj Eňježka chunďa vastestar u cirdelas pala peste. O asaviben le phure babendar man taťarelas jileste. Ačhiľom imar pro smirom kana doavľam pro kalštoreskero nadvoros. Šaj hoj the vašoda kaj sas odoj šil, savo pes zadanderďa andre mire čanga candalende.

Jertisaren, prebačinen. – avri mukľom mandar.

Pheňe, so tuha te kerav? – zaphanďa o vasta.

Nadžanav.- phenďom lake pal pale u mire angušta pes kezdinde te bavinel le ružencoha.

pheňe, džanes, akada imar nadžanav te zagaruvel prejkalo upralutno šeralipen. E pheň Katarina istonones imar žalinel la dajake šeralutňake generalnonake.

Nadžanavas kaj e pheň Katarina man nakamel, kana hine amare phure bachtale.- diňom tele o jakha ke phuv. Sas čhorďi eršejno jiveha. E pheň Aňježka peske povzdichinďa u thoďa man vasetha pro deštos. Akana imar kezdinde te harangozinen pro raťikane lašaripneskere, chvalospevi.

Av džas. – phenďa. Sar bakhrori la šunďom u polokers džavas palalate. Kaplnkate peske bešľom pro miro than u mukľom pes te imatkozinel. Nadžanav sar duges pes imatkozinavas, kana mange vareko thoďa o vsat pre mire pike. Hazďom o šero. E daj šerutňi, generalno.

Pheňe Naďeždo, dikhav kaj sal zalačharďi imatkozipnaha, numa mušines akana te pre‘ačhel. Ušťilom upre u polokores, paťivaha džavas pala late. Prejkal mande džalas asketicko, charizmaticko manuš. Lakeri zor man phagerela pro cikne kotora. Geľam andre lakeri kancelarija u pal amende avla tahj e pheň Katarina. Sas sar rozbuškica. Čak te cirdel knotostar u bum. Savore bi merahas. Feder kerďom kana geľom čepo palal.

E generalno daj, nabiribnaha peske thoďa o vast pro sejkos. Dikhľa andro jakha mang, pajk la pheňake Katarinake. Pheňe Katarino, cirďa andre peste levegovs u kezdinďa te vakerel:

- Daje, nakamav, kaj e pheň te phirel andro ojekunsko kher. Kerďaň na mištes kaj la lijan novicaste. Postulatoste latar šaj avri tradena oda pohansko, cigansko sokašis, romipen. Naužaravas me reakcija la šerutňatar, vašo‘da kaj erzinavas kaj pes mušinava me korkori te ubraňinel.

- Pheňe Katarino, so hin andre mande oda pohansko thaj cigansko?!? Mangav tumen, phenen so oda hin! phenďom lake zorale hangoha. Dikhelas pre mande prekvapimen, kaj pes domukľom te phundravel o muj. U me tradas dural mire lavenca.

- Me na som slovačiko džuvľi, avka sar tumen? Me oda nagaruvav avka sar tumen. Hi vaš tumenge pohansko miri cipakeri barva? Thaj andro miro jilo čujol ajso lolo rat, sar andre oda tumaro. thaj me pes kerestipnaha ačhiľom Devleskere čhavoreha. Phučav akor, so hin adnre mande oda pohansko, tah cigansko?

- Tiri romano lošaďipen dživipnastar! Hin oda sar nasvalipen varesavo, sar moros! – hugatinďa.

- Miro lošaďipen dživipnastar? the pes duj manuša kamen jilestar, oda kamiben nalačharel pro aver kamade manuša? Soske te garuvav miro kamiben ko Del, kamava kaj mance te aven lošade savore. U dukh, žaja, apsa – oda dikhel čak o Del, saves bares me kamav.

E daj šerutňi nadiňa ňisavo komentaris, čak asalas. Pro agor pes zadikhľa pre pheň Katarina.

- Pheňe Katarina, šaj džas.

E pheň Katarina mukľa tele o jakha u bijalo lav odgeľa maribanskere thanestar. Dikľom sar rušades kikidelas peskere burňika andre peste u čak, čak avka dichinlas. Kana zaphanďa o vudar, e šertuňi daj čhiďa o jakha pre mande.

- E pheň Aňježka tuke imar pakinďa o veca. Pale e večera džaha manca andro Zakopano. Adaďives odoj kezdinde o duchovnone cvičišaga vašo o ašpirantki. Džaha odoj jekhetanes.

- He, generalno daje. U šaj mange lav...

- ...o gitaris? – dophenďa o lava vaš mande

– He, šaj peske les les.

Adaj hin. Anďa mange les e pheň Katarina. U nabister pheňe, čalavas pes sig pal e večera...

Le gitariha pro dumo u la cikňi taškaha andro vast ačhavas pro furtos u užaravas pre generalno daj.

- Av, beš peheňe!- diňa pes te šunel hangos andale kiki, belavo Škoda Felicijatar, savi paš mande zorales za‘čhaďa. Čhiďom o veca kufroste u bešľom mange paš e vezetašňi. šoferka. E daj šerutňi asanďa.

- Sentno Krištofos, orodin vaš amenge, ačh paš amende. Daje devlikaňi, orodin vaš amende, ačh paš amende. Charno imatkozipen prejkalo drom pro viletos. – žmurkinďa pre mande u motoris sig štardinďa.

Tradahas dromeha, sas šititno hmla, raťaha džahas novembereskere themaha. Motorsite čujolas o cichos. Čak o motoros pes delas buteder te šunel, akor kana e daj šerutňi buteder pridavienlas o plinos.

Pheňe, kana eršejnones šuďal vičiňiben amare Rajestar?

Soske?

Kamav tut me feder te prindžarel. Sal ajsi varesavi aver, sar savore avera pheňa. Džanes mištes te vakerel u džanes istotnones thaj avera kotora feder. Kamav tuke te pomožinel u te arakhel len andre tute.

Somas čit. ňiko man šoha nakamľas te prindžarel.

- Šunav tut. Prejkal amende hin dugo drom.

- Daje, avľa od avka naužardes. Avka sar kana phiren partijate kaj hin terne manuša, save hin rovnocenone tumenca u maškar lende pes arakhel terno murš, savo eršjenestar nane ke tumaro šukariben u tumen bi oda ňi andro suno naleperelas, kaj jov pes ačhela muršeske tumare jileskereske. Joj hin eršejnestar ke tumende pozornono, kamibno, lačho ke tumende hino u furt kana san bibachtaľipnaste, problemoste joj ačhel pašes paš tumende. Na somas peske isto, či achaľuvel so lake vakerav, bonďaras, mišinavas e poljačiko la slovačiko čhibaha u vakerelas pes mange kada phares, phagerde lavenca.

- Trade dural, pheňo Naďeždo...

- Len vaš peste leskero pomožipen, ažutipen u pajk ňi nadžanen kaj dživel. Numa oda tumaro napadňikos pes nadel te odmarel. Paťav kaj jekhvares peske lela tumaro jilo. Thaj manca oda avka sas. Nakamavas me te paťal Devleste. Naphiravas me khangerate, vašoda kaj miro čhavorikano dživipen sas igen, igen but pharo. U kana kamav kaj te ačhel joj paš mande, bo sas mange phares, akor odoj joj na sas.

Pal varesavo vachtos savo pregeľa u me phiravas pre maškarutňi sikhľarďi, kana rodenas muzikantos, pro mangavipen le rašajestar kezdinďom te bašavkerel pre čhavorikaňi omša.

Pro gitaris, he? – za‘sanďa e daj šerutňi u mukľa pal peste aver motoris peskere siďaripno vezetipnaha.

He. O Del pes kavke kezdinelas khatar mande te bonďarel, kezdinďa joj mange cihones te giľavkerel kamibnaskeri giľi. Kezdonďa mange te dvorinel pes. Numa me leskero kamiben nakamavas. U joj mange šuginkerelas andro kan sar bares man joj kamel, sar man potrebinel. U me oda šunavas. Ande peste. Pal e maturita sas oda mejk zoraleder leha. U kana man line pro sikhľuvipen le pravoske, miro jilo na sas lošado, bo furt me šunavas andre pese oda leskero vičiben. Nageľom pre uči sikhľarďi, pre univerzita, geľom te kerel buťi andre preglejka, oda hin ajsi munkašňi fabrika odoj ke amende u keravas buťi pro trin smeni. Ďiveseha, raťaha keravas. Kamavas me te thasavel oda vičiňiben andre mande. Numa o Del pes nadiňa te odmarel. Avelas andre mire sune u lelas pesk ethaj mire kamibne, tužbi.

E daj šerutňi le motoriha geľa pre ďjalňica.

Soske phenďal le Devleske na?

Bo me napťavas, kaj džanava te kamel jilestar, Naprindžarava me oda erzipen, citos. Numa ačhavas ole maribnastar leha unavinďi. Jekh aver dromeha andre buťi geľom andre nek pašeder khangeri, peľom pro khoča u phenďom leske. „ No akor adaj som, adaj som vaš tuke...“ U ole istono momentoste miro jilo začhorďa ajso šukar smirom...

E daj šerutňi čak bijalo lav man šunelas. U me kezdinas te ačhel naisto oleha, kaj kerďom mišto hoj lake kada me avri vakerďom. Dugo vachtos pes cirdahas motoriha andro Zakoponoste, numa o drom sas vaš mande mejk dugeder, vaš miro cerpiňipen. Numa rozphagľa len lakero hangos.

- Tire dživipnaste o Del savoro čerinel. Sal mejk mejk igen terňi pro oda, kaj tiro duchovno dživipen te‘l avke zabonďarimen paťavibnaha ko Del, vak sar hin. Mušinďal te predžal bare binoha, te oda avka hin. Oda me mušinav te kerel zoraľipen tire paťavibnaske, no tu akana ker averipen. Tu keres zoraľipen mire paťavibnaske.

- Na, na daje, oda avke nane. – som igen but predaranďi, so mange phenel.

- Pheňe, tu nadžanes te el barikaňi. Sal asji žuži, čačikaňi ajsi barvaľi.

- Daje, mangav tumen...

Dikhľa pre mande seratar.

- U sal zorali šereskeri...

Kezdinďam te asal. O asviben miro andralutno napeťjos calo thoďa, moraďa.

- U tumen o Del sar arakhľa?

- Me som igen but barvali fameľijatar u som čak jeh čhaj savi sas la daj thaj mire dades.

Paš lav e daj o dad raginďa tele bari hrčica vičitkenca. Daranďilom me kalestar.

- Sas man savoro, so me kamvas, so mas bares zakamaďi u som mas bachtaľi kaj solacharava. Miro dad sas šerutno, precedos komunisticko stranate u me leskeri čhaj, leskeri nasledňička. Sikhľuvas me pre nek fesder uči sikhľarďi, krakovsko univerzitate. Somas odoj dekanka. Andre amari fameľija na sas than prejkalo Del. Kamavas bares muršes pal savo davas suno, kaj joj el miro u laha pes. Phirahas jekhetanes ochto berša. sas buťakera fameľijatar.

- Tiž sas komuništas?

Sas. Na bud prejkalo bijav, kana sas imar savoro richtimen joj mange phagerďa o jilo.

- Zakamaďa pes andre aver?

- Na. Phenďa mange kaj hin vareko kas kamel sale peskere jileha, buteder sar man. Sas oda o Del, pheňe miri. Miro kamado man diňa košoha u geľa andro nek prisnono bi laveskero klaštoros prejkalo murša Poľsko themate. Phenďa peske, rozhodniďa pes vaš calo dživipnaskero bi vakeriben thaj imatkozipen. Miro svetos pes rozphagerďa.

andre lakero hangos pes diňa te šunel e žaja thaj dukhaviben khataro pahgerdo jilo.

-Avri peske šunďa mire vičitka, miro roviben, u pajk mange phenďa kaj pes vaš mande imatkozinkerela, kaj tiž te prindžarav le Devles. U me leske phenďom kaj pes ajso vareso ňikan anačahela, hoj oda feder bi me meravas. Numa pro agor svoreske peske o Del andro miro jilo arakhľa o drom. Khatar manuša save me sprindžarďom. me pes oleske nabraňinavas avke sar tu, na sas man pro oda zor, vaš‘oda bo o Del sasťipen kerel mire jileske postupnones les sasťarelas u kerďa jekhetaňiben oleske peskereha. Pajk avľa vachtos kana arakhľom zor ko oda kaj odmukľom o sveckono dživipen. U geľom klaštoriste...

-U tumaro dad?

- Dži akada ďives pes oleha nadžanel te virovňinel, numa imatkozinav pes, kaj jekhvares te achaľuvel savoro u te odmukel mange.

- U tumari daj?

-Muľa, kana man sas dešuduj berša, o dad man avri baraďa korkoro.

Koniec ukážky

Table of Contents

Titulná strana

Tiráž

Aňježka